"न-मः-शि-वा-य" पाँच अक्षरों का मंत्र शिव उपासना का सार है। इस स्तोत्र में आदि शंकराचार्य ने हर अक्षर पर एक श्लोक रचा है। काशी से रामेश्वरम् तक शिव मंदिरों में इसका पाठ होता है।
शिव पंचाक्षर स्तोत्रम्: पूरे बोल
नागेन्द्रहाराय त्रिलोचनाय भस्माङ्गरागाय महेश्वराय।
नित्याय शुद्धाय दिगम्बराय तस्मै नकाराय नमः शिवाय॥१॥
मन्दाकिनीसलिलचन्दनचर्चिताय नन्दीश्वरप्रमथनाथमहेश्वराय।
मन्दारपुष्पबहुपुष्पसुपूजिताय तस्मै मकाराय नमः शिवाय॥२॥
शिवाय गौरीवदनाब्जवृन्दसूर्याय दक्षाध्वरनाशकाय।
श्रीनीलकण्ठाय वृषध्वजाय तस्मै शिकाराय नमः शिवाय॥३॥
वशिष्ठकुम्भोद्भवगौतमार्यमुनीन्द्रदेवार्चितशेखराय।
चन्द्रार्कवैश्वानरलोचनाय तस्मै वकाराय नमः शिवाय॥४॥
यक्षस्वरूपाय जटाधराय पिनाकहस्ताय सनातनाय।
दिव्याय देवाय दिगम्बराय तस्मै यकाराय नमः शिवाय॥५॥
रोमन अक्षरों में
Nagendra haraya trilochanaya bhasmanga ragaya maheshvaraya
Nityaya shuddhaya digambaraya tasmai nakaraya namah Shivaya (1)
Mandakini salila chandana charchitaya nandishvara pramathanatha maheshvaraya
Mandara pushpa bahu pushpa supujitaya tasmai makaraya namah Shivaya (2)
Shivaya Gauri vadanabja vrinda suryaya dakshadhvara nashakaya
Shri nilakanthaya vrishadhvajaya tasmai shikaraya namah Shivaya (3)
Vasishtha kumbhodbhava Gautamarya munindra devarchita shekharaya
Chandrarka vaishvanara lochanaya tasmai vakaraya namah Shivaya (4)
Yaksha svarupaya jatadharaya pinaka hastaya sanatanaya
Divyaya devaya digambaraya tasmai yakaraya namah Shivaya (5)
सरल भाषा में अर्थ
पहला श्लोक "न" के लिए है: जो नागराज को हार बनाए हैं, तीन नेत्र वाले, भस्म लगाए, महेश्वर, नित्य, शुद्ध और दिगंबर हैं। दूसरा "म" के लिए: नंदी और गणों के स्वामी, जो गंगाजल, चंदन और मंदार फूलों से पूजे जाते हैं। तीसरा "शि" के लिए: गौरी के मुख-कमल को खिलाने वाले, दक्ष यज्ञ का नाश करने वाले, नीलकंठ और वृषध्वज शिव। चौथा "व" के लिए: वशिष्ठ, अगस्त्य और गौतम जैसे मुनियों से पूजित, जिनके नेत्र चंद्र, सूर्य और अग्नि हैं। पाँचवाँ "य" के लिए: यक्ष रूप, जटाधारी, पिनाक धनुष धारण करने वाले।
कैसे पढ़ें
नहा-धोकर साफ़ जगह पर बैठिए, दीपक जलाइए और शांत मन से पढ़िए। आरती में घंटी बजाते हुए सब मिलकर गाइए। सही दिन और समय के लिए आज का पंचांग देखिए। आज का पंचांग.
अक्सर पूछे जाने वाले सवाल
शिव पंचाक्षर स्तोत्रम् कब पढ़ना चाहिए?
सोमवार, प्रदोष और महाशिवरात्रि। वैसे इसे किसी भी दिन श्रद्धा से पढ़ा जा सकता है।
शिव पंचाक्षर स्तोत्रम् किसने लिखा?
आदि शंकराचार्य (8वीं सदी)।